SS1 EP. 31 ครูทองอยู่-ครูคงแป๊ะ การแบตเทิลของ 2 จิตรกรเอกยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์

ครูคงแป๊ะ และ ครูทองอยู่ คือจิตรกรเอกแห่งยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ สมัยรัชกาลที่ 3 - 4 จากแหล่งอ้างอิงใน สาส์นสมเด็จ ของ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และในงานศึกษาประวัติศิลปกรรมวัดสุวรรณาราม วัดบางยี่ขัน ฯลฯ ท่านมีชื่อเสียงมากในด้านจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถวัดต่าง ๆ โดยผลงานของทั้งสองมักอยู่ใกล้เคียงหรืออยู่ในอาคารเดียวกัน ได้รับการยกย่องในหมู่ช่างและนักประวัติศาสตร์ศิลป์ว่าเป็นครูช่างฝีมือชั้นสูงในสมัยรัชกาลที่ 3

สไตล์งานและความต่างของฝีมือ

- ครูทองอยู่ เขียนภาพตามขนบจิตรกรรมไทยดั้งเดิม มีเส้นสายอ่อนช้อย สมมาตร และรายละเอียดยิบย่อยอย่างชัดเจน 

- ครูคงแป๊ะ มีสไตล์ที่แปลกแต่มีพลัง โดยเฉพาะการแสดงออกทางสีหน้าท่าทาง องค์ประกอบภาพดูมีชีวิต แม้บางครั้งจะผิดขนบแบบเดิม 

สไตล์ที่แตกต่างทำให้ทั้งคู่ถูกมองว่าเป็น ‘คู่แข่ง’ ในทางศิลปะ แม้ว่าในความเป็นจริงพวกท่านอาจไม่ถึงขั้นขัดแย้งกัน แต่การประชันฝีมือของพวกท่านนับเป็นเหตุการณ์สำคัญในวงการศิลปกรรมไทยยุคนั้น 

ผลงานที่มีชื่อเสียงและสถานที่

ผลงานของครูทองอยู่-ครูคงแป๊ะ ส่วนมากอยู่ในโบสถ์และพระอุโบสถ เช่น

• วัดสุวรรณาราม ริมคลองบางกอกน้อย (มีภาพของทั้งสองอยู่ด้วยกัน) 
• วัดบางยี่ขันและวัดดาวดึงษ์ มีผลงานที่เชื่อว่าเป็นฝีมือของทั้งสองอยู่ที่วัด 

ผลงานเหล่านี้นับเป็นจิตรกรรมฝาผนังที่สำคัญจากยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น และเป็นหลักฐานว่า ศิลปกรรมไทยไม่ได้หยุดนิ่ง แต่พัฒนาไปตามฝีมือและจินตนาการของศิลปินในยุคนั้น ๆ 

เกร็ดเล่าขาน 

• มีเรื่องเล่ากันว่า ครูคงแป๊ะเคยมีเรื่องวิวาทจนเป็นเหตุให้มีคนเสียชีวิต ต่อมาได้รับพระราชทานอภัยโทษจากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เพราะฝีมือของเขาหาตัวจับยาก แต่เรื่องราวนี้เป็นเพียงการเล่าต่อ ๆ กันมา ไม่มีหลักฐานเป็นเอกสารบันทึกที่ชัดเจน 
• ‘การแข่งขันเขียนภาพกันกั้นม่าน’ ก็เป็นตำนานที่เล่าสืบต่อกันมา แต่ไม่ได้มีหลักฐานยืนยันในเอกสารประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ 

ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอยตอนนี้ กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย และ จิรณรงค์ วงษ์สุนทร Associate Editor-in-Chief & Lifestyle Editor ของ The Cloud และผู้ดำเนินรายการ Eat Direction